Əlwenə̀ wa bə Ndifò Magaratə̀, mə dzwi fə Yàmndè.
Àwiʼitə̀ za nə anyǔ abòŋnə alaʼa zî bə ngə, mə zhinə̀ mə toŋtənə̀ kə ŋwàʼàrə̌ abòŋnə̀ alaʼa bə ntènə̀ anyù mbəʼə ma ə bə mbùŋə zinə̀, nkəmbə əghwè winə̀. Lî bə anyù zu ma mə kə təsə nloŋə mə ziʼinə̀ mə ŋwàʼàrənə̀ kə toŋtə abòŋnə̌ Mənkpènə̀. Mə̀ kə̌ kǔ ndyâ àŋwàʼàrə̀ wǐ nkə nziʼi. Mə̀ dzwǐ toŋtə kə ŋwàʼàrə̌ abòŋnə̌ Mənkpènə̀.
Bì kə̀ ziʼi mii mə àŋwàʼàrə̀ ma mə mbə mə̀ghə̀mə̀ mimə tarə, nziʼi mii mà nlwènə̀ nə mà nfyî, nziʼi atèntə mii mə aŋwàʼàrə̀ nə mà mbòrəkə̌. Bì kə̀ ziʼi mə ŋwàʼàrənə̀, nkə nziʼi mə kùŋsənə̀ əbòŋnə̀, nkə nziʼi bəməbàkòʼò bâtsə nə mə̀tsəŋnə̀ mya, nə mə̀nyù mâ ghàʼàtə̌. Mə bìtənə̀, mə ŋwàʼàrənə̀ mənjyì mə abòŋnə̀ kə̀ bonə ntèntə̌ nəshyî, fə̀ʼə̀ kàkə təsə dzwi mə lìnənə̀ mə̀fàʼà mi.
Nə àzoŋtə məziʼirənə̀, a bə lìŋə fəʼə̀ ə̂ ghàʼàtə mə lìnənə̌ afàʼà zu ma bə fya mə ghə̀rənə̀ ngə ŋù ntsə̀mə̀ zhi ngə à fàʼa nshiʼinə̀, kə̀ à bə kàkə nzhiʼinə̀ faʼà. Boŋə bə ghə̀rə lî, boŋə ə bə kwesə ngə əboo bə ndya àŋwàʼàrə̀ təsə mbɛ məziʼirənə̀ nshiʼinə̀.
Mə̀ kə̀ zuʼu nkènə̀ məziʼirənə̀ wî ndyâ Nkpènə̀-bɛ̀rə̀, nzoŋə nə nkònə̀ nku ndyâ àbòŋnə alaʼà. Nə mə̀ziʼirənə̀ ma, mə toŋtə ŋû ntsə̀mə̀ ma à birə a bi ngə â zoŋə nə nkònə̀, nkə mbaʼasə abwo ngə a binə̀ fətə mmu â mbùŋə alaʼà zinə̀ kənə bye, nkə nziʼi əboo binə̀ nə mbùŋə zinə̀.
Mə fya təkòʼò məyà ambwo bə̀ndə̌ binə̀, a Nywè ghənə nshyi mə bìtənə̀ ə̀zhìʼìtə̌ dzu nə àdàʼa zu, a bù təsə nziʼi bə̂ bâ ghàʼàtə̀ nə àbòŋnə̀ zǐ.
Əlwenə̀ wa bə Ngəlo Lindà, mə dzwi fə Yamndè.
Nə ma mə̀zənə̀, àbòŋnə alaʼa təsə mbə azuŋə zə̀ ghwè ambwo moo Mənkpènə̀ ntsə̀mə̀ ma à zhi mə ŋwàʼàrənə̀, nkə nzhi mə toŋtənə̀. Boŋə ŋù zhi mə ŋwàʼàrənə̀ nkə nzhi mə toŋtənə̀ abòŋnə̌ karə, la tiʼi nghərə kə̂ a kàkə zhi mə toŋtənə̀, kə̀ mə ŋwàʼàrənə̀ abòŋnə̌ alaʼà zhi? Mə̀ kə̀ zuʼu amnyù abòŋnə alaʼa zî la ambwo mmà Tamasaŋə Mispà, ma a kə swiŋə ndyâ àlaʼà fə Yamndè.
Mə̀ ziʼi mə̀nyù mâ ghàʼàtə̀ tsuŋə ma mii mə àŋwàʼàrə̀, mii mà nfyi nə mà nlwenə̀, àtèntə mii nə àbòrəkə mii mə aŋwàʼàrə̀. Nziʼi mənjyì mə abòŋnə̀, məbàkòʼò, bə̀səŋə, mə̀kùŋsənə̀ mə abòŋnə̀, nòŋsə̀ mə̀ŋwàʼàrənə̀ abòŋnə̌ alaʼa nə mə̀nyù madàŋə̀. Ngəʼə zà bə mə ŋwàʼàrənə̀ mənjyì. Mə lòntə ngə a bə nə akpènə̀ dàŋə̀, bə lô mə̀nduŋə mà ghàʼàtə̀ mə ziʼinə̀ mənjyì, a bə̀ təsə nzàŋsə mbɛ.
Bə̀ bu ma bwo bə kàkə abòŋə̀ wu ma ə dzwi mə ziʼinə̌ abòŋnə alaʼa zhi dzwi mə zhinə̀ ngə, bwo bye mənyù mâ ghàʼàtə̌. Boŋə ŋù ziʼi abòŋnə̌ alaʼa zî, boŋə ə dzwi nyɛʼɛ mənduŋə mà ghàʼàtə̀ a mbwo ngàŋə̀. Mə̀yà wu.
Àliŋə zu ma ə fenə̀ àbàʼà
Afə Yàmndè məmə Kàmèlonə̀, ma àfàʼà kpɛ̀rə ŋû ntsə̀mə̀, àsàgərə moo mə̀mbaŋnə̀ tsə̀ dzwi wu ma bə toŋə yi nə Tsəʼəfo Brayanə̀, ma à mìtə ndya àŋwàʼàrə̀ zə ngwè. À kə̀ kpɛ̌ ə̀ghwè nə mə̀ziʼirənə̀ mə faʼanə̀ nə mə̀laʼa mà mu ma mə dzwi ndzenə̀ nkyǐ. À bə moo ma à sàgərə̌, nwǐ ətsə̀ʼə̀ nshiʼinə̀ nkə mboŋnə̂ àbòŋnə Akarə nə zə̀ Fərɛnchə̀ nshiʼinə̀. À kə̀ tə̀sə nkòŋə̀ mə fàʼanə̀ ambwo àlaʼà zhi nə ə̀dìʼì dzwâ nghwě, ma ntuŋə àlaʼà, kə̀ mə fàʼanə̀ fə nə ntoʼo tsə mə Afərikà, kə̀ ndzenə̀ nkyǐ.
A njwê tsə̀, nkènə̀ fu ndya wu ma ə lìnə̂ məfàʼà mə ndzenə̀ nkyǐ. Àbəŋə əbùʼù dzwi kə kaa mbuʼusə nfu, la ə fu ambwo bə̀, mə fàʼanə̀ fə nə ntoʼo Kàmelonə̀ zu ma ə dzwi Sawudə̀ Afə̀rikà. Bə̀ kə̀ nòŋsə̂ ŋwàʼàrə jwa nchya nkɛ̀rè, la bə tɛrətə̀ bə̀ binə ghəmə̀ ma boŋə bwo dzwî nə̀ àfàʼà zǐ. Tsəʼəfò kə̀ bə ŋù wî mòʼò məmə bə̀ bî.
Nə njwe zu ma bə kə kpàʼàrə̀ bə̂ binə ghəmə bî, Tsəʼəfò zaŋsə̀ nghə nə fə̀ʼə̀, nwi akwutə̀ zə̂ shitsəŋə, ngaŋə əŋwàʼàrə̀ jwi mə bibà ma ə khə̀ʼə̀ ma nshyê bànkə. Məmə bə̀ bu ma bə kə̀ dzwi mə kpàʼàrənə̀ ghwa, bə̀ bibə bya kə̀ bə ngàŋə̀ gomɛnə̀, mbə ntinkàŋə̀ ma à fǔ ndyâ àbòŋnə alaʼà, nkə mbə məngyě tsə̀ ma à fǔ ndyâ mbùŋə àlaʼà.
Ma bə biŋsə yi nə əbòŋnə̀ dzwâ ghàʼàtə̀ mbəʼə məfàʼanə̀ ma ntuŋə àlaʼa, nə ntə̀ dzwu ma ə lìnə̀ məlaʼa mə ndzenə̀ nkyì, ətyə ndyâ àkpàʼàrə̀ zî zəŋsə̀ yi a nshyi mbiŋsə ngə,
“Nkàŋə̀ ŋǔ, Zuʼu ò fǔ la fə Nodə̀ wɛstə̀ lə? Boŋə ò kɛ̌tə̀ atyə-mbə̀ŋə̀ zhə nə àbòŋnə̌ àlaʼà zhə?”
Nuu Tsəʼəfò zwirə̀.
A məʼətə̀ ngə, “Uh... Mə... Mə zuʼu abòŋnə̌ Mənkpènə̀, la kàkə ntəsə mboŋnə.”
Àtyə zha bonə̀ nghwetə nswiŋə ngə,
“Tsɛ̀ʼɛ̀tə̀ wi tsuŋə tsɛ̀ʼɛ̀tə̌, nswiŋə ŋû wu ma ò bənə zhə. Əbòŋnə jwo bə kàkə dzwi mə chinənə̀ kə̀ fu ŋwàʼa.”
La Tsəʼəfò kàkə azuŋə dàŋə̀ aghə̀mə̀ wu ghwa wiʼitə̀. Bə̀tǎ byi kə wɛʼɛtə̀ mboŋnə̂ àbòŋə̌ alaʼà abwo zhə ma a kə kwe, la a ghaʼasə̀ nkwê ghwa tsuŋə nə̀ àbòŋnə Akarə. À kə wiʼitə ngə àbòŋnə alaʼa bə àzuŋə ngù'ù kàkə bə zə̀ senə bə̂. À kə̀ tàkə nwiʼitə mətsɛ̀ʼɛ̀tənə̀ mâtsə, la kàkə zhi ma boŋə a kùŋsə̀ abòŋnə̀ ə fû.
A tâkə̀ mə bòŋnənə̀:
“A...a ndɛ... uh, Mbia... M... mba eh...”
Nshyî yi senə̀, a zəŋə atyə̂ zhi nshye nə àdə̀rə atyə̂. Njyì zhi lwiŋə̀, ndya ghə̂ ngə torə.
Mə̀ngyè wu ma à fǔ ndyâ mbuŋə àlaʼa bû mbitə nə àbònə njyì ngə,
“Àfàʼà zî bə àfàʼà ma bə swàʼà ngə boŋə bə nziʼi mbuŋə àlaʼà. Bǐ bə kàkə nswàʼà ngə ô bə ntuŋə Kàmelonə̀, ma ò bə kə bòŋnə̀ tsuŋə nə̀ àbòŋnə Akarə kə̀ nə àbòŋnə Fərɛnchə̀. Bǐ swàʼà ngə ô mbonə nə àbòŋnə alaʼà zhə̂, ma ə bə nkònə ghwô, mbə aŋwàʼàrə ntaʼa naʼà jwû.”
Tsəʼəfò chiʼì atyə̂ zhi məmə àdə̀rə atyə̂.
Àkpàʼàrə̀ zî kə̀ myě tə àsàʼàrə̌ dàŋə̀, la a tâ nzhi anyù zi ma ə bə dzwi.
Ndzəmə taʼà nghà, bə chyâsə̀ àŋwàʼàrə̀ ambwo zhə nswiŋə ngə,
“Bì koo məlìŋnə̀ ngə bə kə̀kaa ghwo tsoʼo nə àfàʼà zǐ. Bǐ nusə adaʼà zhə ngə ô nkwe məmə àzhìʼìtə̀ mə faʼanə̀ nə mə̀laʼa mə ndzenə̀ nkyì, nə àbòŋnə alaʼà zhə̂.”
Njwe wu wî, Tsəʼəfò nunə̀ zhə zhə nkii. À kə̀ kaa nkii bə mbəʼə ma à kə̀ ghwô àkpàʼàrə̀ zǐ, a kə kii bə mbəʼə ma à kə̀ tə̀sə mbye atyə-mbə̀ŋə̀ zhi mə bə̂nə̀ ŋû wu ma à bə kàkə bə̂.
A lònə njwe wu ghwa, a zhitə̀ mə kûnə̀ ndyâ àbòŋnə̌ alaʼa mə zhiʼinə̀ abòŋnə̌ mənkpènə̀. À kə̀ zòŋə̀ nə ngàŋə saʼa mənkɛ̀rə̀, ə nunə mənkǔ bə̀tà, nkə ntâkə mə bòŋnənə̀ njwê ntsə̀mə̀. A kəkaa lî nghərə bə mə bǔnə dzwi nə àfàʼà zha, à kə̀ ghə̀rə lî mbəʼəma à bə kàkə mbu nswàʼà mə bə̂nə təzhî nə abòŋnə̌ alaʼà zhi.
Ànyù zu ma fə̀nkɛ̀rə̀ fǐ ziʼi.
Àbòŋnə àlaʼa bə kàkə tsuŋə mə bòŋnənə̀ bə̂. Ə bə àŋwàʼǎ ntaʼa naʼà dzwinə̀, mbə mbuŋə àlaʼà zinə̀, nkəmbə azuŋə zu ma ə kùŋsə̀ winə̀. A nshye wî ma mənyǔ koʼo abəŋtə̀ bəŋtə̀, binə̀ bə kàkə dzwi mə lə̀nənə̀ abòŋnə̌ alaʼà zinə̀.
© Chefor Eugene T.
@ PC Nkwen language committee
Bìtə̌ əghwè nə àbòŋnə alaʼà zhə senə̀!
